( 1 ) خالد بن مخلد بجلىّ از يزيد بن عبد الملك بن مغيرة نوفلىّ ، از يزيد بن خصيفة ، از پدرش ، از سائب بن يزيد نقل مىكند كه مىگفته است * چون خداوند متعال سورهء اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ [ 1 ] را بر پيامبر ( ص ) نازل فرمود ، رسول خدا ( ص ) پيش ابىّ بن كعب آمد و فرمود : جبرئيل مرا گفته است قرآن را بر تو بخوانم تا فراگيرى و بازگويى . ابىّ بن كعب گفت : اى رسول آيا خداوند مرا نام برده است ؟ فرمود : آرى . [ 2 ] عفّان بن مسلم از وهيب بن خالد ، از خالد حذّاء ، از ابو قلابة ، از انس بن مالك از پيامبر ( ص ) نقل مىكند كه * فرمود : آگاه‌ترين امّت من به قرائت ابىّ ابن كعب است . معلّى بن اسد از عبد الواحد بن زياد ، از ابو فروة ، از عبد الرحمن بن ابو ليلى نقل مىكند كه مىگفته است * عمر گفت : ابىّ آگاه‌ترين ما به قرائت است . عبد اللّه بن مسعود رضى اللّه عنه [ 3 ] ابو معاوية ضرير از اعمش ، از ابو ظبيان نقل مىكند كه ابن عبّاس ما را گفت * كدام يك از دو قرائت قرآن را بهتر مىدانيد ؟ گفتيم : قرائت عبد اللّه بن مسعود را . گفت : آرى هر سال در ماه رمضان ، قرآن يك بار بر پيامبر ( ص ) عرضه مىشد . در سالى كه رحلت فرمود قرآن دو بار بر ايشان عرضه شد . عبد اللّه بن مسعود به حضور آن حضرت رسيد و شاهد بود كه چه آياتى منسوخ و چه احكامى دگرگون و مبدل شد . يحيى بن عيسى رملىّ از سفيان ، از اعمش ، از ابو الضّحى ، از مسروق نقل مىكند كه مىگفته است * عبد اللّه [ ابن مسعود ] مىگفته است : هيچ سوره‌يى نازل نشده است مگر آنكه بدانم براى چه نازل شده است و اگر بدانم كه كسى به كتاب خدا از من داناتر است و شتر يا

--> [ 1 ] . سورهء علق . - م . [ 2 ] . با آنكه ابىّ بن كعب ، انصارى است ، چگونه هنگام نزول سورهء اقرأ كه بنا به برخى از اقوال ، نخستين سوره است ، در محضر رسول خدا ( ص ) بوده است ؟ مرگ او را در سال بيستم يا بيست و يكم دانسته‌اند ، و به قول ابن اثير در خلافت عمر در گذشته است . بنابر اين در جمع قرآن به روزگار عثمان نبوده است . - م . [ 3 ] . جناب عبد اللّه بن مسعود كه به ابن مسعود و ابن امّ عبد هم معروف است ، از بزرگان پيشگامان و مهاجران مسلمان و به نقل ابن اثير ، نفر ششمى است كه مسلمان شده است . در سال سى و دوم هجرت به روزگار حكومت عثمان درگذشت . براى اطلاع ، ر ك : ابن اثير ، اسد الغابة ، ج 3 ، چاپ اسلاميه ، ص 260 - 256 ، و زركلى ، الاعلام ، ج 4 ، چاپ بيروت ، ص 280 ، و مرحوم حاج شيخ عباس قمى ، الكنى و الالقاب « ابن - ابو » ، ذيل ابن ام عبد و ابن مسعود . - م .